"Biz biraz da acemisiyiz güzel şeylerin; en neşeli anımızda hüzün çalar kemanımız" sözü, bu toprakların ruh kodunu tek bir cümlede özetler. Modern dünyanın gürültüsünde kaybolan ruhumuz, ancak bir bağlamanın telleri arasına gizlenmiş o eski seslerde kendi yalın gerçeğiyle yüzleşir. Kalbimizin ritmi ne zaman yavaşlasa, ruhumuz ne zaman bir tenhalığa çekilse, bizi bağlamanın tellerinden süzülen o asırlık sızılar karşılar. Bu toprakların insanı için hüzün, taşınması zor bir yük olduğunda hep türkülerin o güvenli limanına boşaltılır. Çünkü biliriz ki, bizim bugün adını koyamadığımız, modern kelimelerle tarif edemediğimiz her keder, çoktan bir ozanın dilinde ölümsüz bir dizeye dönüşmüştür.
İlk gençlik heveslerimiz, hayal kırıklıklarımız ve hayatın o acımasız tokatları karşısında ne kadar çaresiz kaldığımızı hatırlayın. Bazen evimizden, yuvamızdan, bizi biz yapan o sıcak iklimden uzaklara savruluruz. Hayatın yükü omuzlarımıza bindiğinde, dudaklarımızdan dâhiyane bir felsefe değil, en yalın haliyle şu sitem dökülür: “Gurbet elde bir hâl geldi başıma / Ağlama gözlerim Mevlâ kerimdir.” Bu tek dize bile, teslimiyetin ve umudun en naif ortaklığıdır. İnsan gurbette tek başınadır ama yalnız değildir; sığındığı o görünmez inanç, gözyaşlarını silmeye yeter.
Ancak gurbet sadece mekânla sınırlı değildir; en büyük gurbet, insanı insan kılan o sevdadan, o can içinden ayrı düşmektir. Uzaktan bakanlar için çekilen acıyı anlamak her zaman imkânsızdır. Kalabalıklar içindeki o derin yalnızlığı ve hasreti ancak o koru yüreğinde taşıyan idrak edebilir. Boşuna dememişler: “Aşan bilir karlı dağın ardını / Çeken bilir ayrılığın derdini.” Yaşayanın bildiği, dışarıdakinin ise sadece bir seyirci olduğu o amansız gurbet…
Ve sevda dediğimiz o muazzam nehir, bazen insanı öyle bir akıntıya bırakır ki, zamanla kendi varlığından bile vazgeçersin. Bir zamanlar birinin hayatının merkezindeyken, gün gelir o hayatın tamamen dışına itilirsin. İşte o an kalbimiz şu kırık dökük itirafla sızlar: “Yüce dağ başında yağan kar idim / Yağmur yağdı güneş vurdu eridim / Evvel yârin sevdiceği ben idim / Şimdi uzaklardan bakan el oldum.” Erimek, sadece fiziksel bir yok oluş değildir; bir gönülden yavaş yavaş silinmenin, bir zamanlar her şeyi olduğun insana artık bir "yabancı" gibi bakmanın lirik feryadıdır.
Şehirlerin ışıltılı caddelerinde, kalabalık meydanlarında suskunca taşıdığımız o ağır yük, en yüksek perdeden okunan bir bozlakla ya da bir ağıtla omuzlarımızdan aşağı dökülüverir. İşte tam o dipsiz kuyunun kenarındayken, kulağımıza asırlık bir nasihat fısıldanır: “Tabip olmayana yaran sardırma / Sonra azdırırsın yarayı gönül.”
Bazen, sevdiğinin bir bakışı, bir gülüşü, doğanın tüm güzellikleri ile buluşur. Nostaljinin o buğulu pencerelerinden geriye baktığımızda, o eşsiz estetiği şu dizelerde buluruz: “Kaşın çeğmellenmiş gözün üstüne / Havada bulutun ağdığı gibi / Çiğ düşmüş de gül sineler ıslanmış / Yağmurun güllere yağdığı gibi.” Bu kadar duru, bu kadar kirletilmemiş bir aşk tasviri, ancak tabiatla hemhal olmuş bir ruhun ürünü olabilir.
Bazen de o yağmurun güllere yağdığı demler geride kaldığında, geriye sadece sessizce dökülen yaşlar kalır. Doğa bile bu ayrılığın yasını tutar sanki. Sabahın ilk ışıklarında yürürken, yaprakların üzerindeki damlalarda kendi kederini görür insan: “Seher vakti bu yerde, kimler ağlamış / Çimenler üstünde gözyaşları var
Ve en sonunda, sabır tükenip zaman sarardığında, ruh artık dayanamaz hale gelir. Mesafeler büyüdükçe, gözden akan yaşların eşlik ettiği dudaklar, son bir ümitle asırlık o çağrıyı yineler: “Yârim senden ayrılalı / Hayli zaman oldu gel gel / Bak gözümden akan yaşlar / Abu revan oldu gel gel.”
İşte, “ne zaman hüzünlensem, kendimi bir türkünün dibinde ağlarken bulurum.”. Çünkü türküler, bizim dökemediğimiz gözyaşımız, haykıramadığımız isyanımız ve hiçbir zaman eskimeyecek olan o saf, lekesiz geçmişimizdir. Bu anlamda bana bir görsel üret Kemal BALCI yazdı....